KOREK czy ZAŚLEPKA

Korek i zaślepka to akcesoria służące do zamknięcie instalacji przemysłowej. Wygodnie też przyjąć określenie "fittings" lub spolszczone "fittingi" na wszystkie elementy złączne i uzupełniające instalacji - polskie zwyczajowe określenie armatura jest niejasne i niejednoznaczne.

Mowa poniżej przede wszystkim o elementach metalowych gwintowanych w instalacjach przemysłowych. 

Tak więc co to za fittingi, korek i zaślepka: innymi słowy to zatyczki, elementy zamykające otwory, końce rur. Zamykają na czas funkcjonowania instalacji a służą przede wszystkim do celów konserwacji, przeglądu, czyszczenia itp. w czasie przerw w pracy instalacji.

Co to jest korek stalowy?

Korek z wyglądu to rodzaj śruby: ma gwintowany trzpień i łeb do uchwycenia przez narzędzie w celu wkręcania. Różnica wynika z zastosowania, śruba łączy ze sobą elementy konstrukcyjne, natomiast korek zamyka tylko pewne przestrzenie.

Łeb korka może mieć różne, choć normowane, kształty: płaski sześciokątny, kwadratowy, ośmiokątny, z gniazdem kwadratowym, sześciokątnym; korek może mieć obrzeże między trzpieniem a łbem zwane kołnierzem lub nie mieć takiego kołnierza ( wtedy teoretycznie do wkręcania "w nieskończoność" 😉 ). Szczelność połączenia uzyskiwana może być na gwincie albo uszczelce pod kołnierzem.

  

               Korek wg DIN 910                             Korek ocynkowany z kwadratem                        Korek mosiężny

Korki mają gwinty - oczywiście - zewnętrzne, wg norm jak dla mufy czyli BSPP (G), BSPT (R), NPT, metryczny, ale dodatkowo występuje gwint wg amerykańskich standardów opisany UNF: jest to gwint prosty (równoległy), drobnozwojny, jego występowanie wynika rzecz jasna z globalizacji systemów przemysłowych; nie jest bynajmniej nieznany, UNF  jest obecny, bez afiszowania się, w olbrzymiej większości głowic do wiertarek na całym świecie.

 

         Korek na mniejsze ciśnienie                  Korek ze stożkiem 60 stopni                      Korek ze stali nierdzewnej 316

W użyciu przyjęły się powszechnie korki według norm niemieckich DIN: DIN 906 z gniazdem 6-kątnym bezkołnierzowe, DIN 908 z gniazdem 6-kątnym kołnierzowe, DIN 909 ze łbem 6-kątnym bezkołnierzowe, DIN 910 ze łbem 6-kątnym kołnierzowe - gwinty różnego typu - , które wyznaczają standardy dla innych. Tych innych jest też sporo, przykładowo korki kute wg amerykańskiego standardu ASME B16.11, poza tym marki hydrauliki siłowej (np. Parker) tworzą własne standardy.

Z racji budowy korki stalowe nadają się nie tylko do zamykania (gwintowanych) wylotów rur lecz równie dobrze otworów w korpusach, pokrywach aparatów i urządzeń, blokach rozdzielczych. Hydraulika siłowa, to w tej dziedzinie korki ( oraz wszelakie inne fittingi gwintowane ) znajdują największe zastosowanie, w środowisku wysokich ciśnień i niezbyt wysokich temperatur. Z tego względu materiały na korki najczęściej powinny mieć wysoką wytrzymałość : i taką wytrzymałość zapewnia już "zwykła" stal konstrukcyjna np. S235JR albo stal automatowa - przeznaczona do szybkiej obróbki skrawaniem - np. 11SMn30, 36SMnPb14 : a ich odporność na temperaturę do 200°C  wystarcza aż nadto.

Korki stalowe dla ochrony przed korozją najczęściej są pokrywane warstwą cynku, w razie potrzeby wykonywane są z mosiądzu, ze stali nierdzewnej, również z aluminium - jednakże wtedy koszt jest znacząco wyższy.

Hydraulika siłowa poszerza pole swoich zastosowań bez rozgłosu i niespektakularnie, jest wszechobecna w naszym życiu, wystarczy powiedzieć, że urządzenia hydrauliki siłowej są w każdym, dosłownie każdym, samochodzie na świecie. I jej wymagania determinują własności i postać elementów składowych urządzeń, stąd ich różnorodność i specyfika, tym niemniej cechy charakterystyczne korka w każdym jego rodzaju są zachowane.

Korki dla hydrauliki siłowej nie zawsze nadają się dla energetyki, dlatego w urządzeniach energetycznych, choć nie tych o najwyższych parametrach, oraz w instalacjach petrochemicznych, gazowych, znajdują swoje miejsce korki z materiałów wysokowytrzymałych w podwyższonej temperaturze, korki wg amerykańskich standardów, ze stali kutej  A105. W instalacjach mających do czynienia z niskimi temperaturami, gdzie np. występuje rozprężanie gazu, stosowany jest materiał A350 LF2. Dla tych korków stosuje się klasy ciśnieniowe , analogicznie jak dla muf, zgodnie z amerykańskimi specyficznymi zasadami.    

       

               Korek wysokociśnieniowy BSP A105                                 Korek wysokociśnieniowy NPT 321  

Co to jest zaślepka stalowa?  

Słowo ZAŚLEPKA zawiera bardzo, bardzo bogaty obszar znaczeniowy.

Mianem zaślepki można obdarzyć wiele elementów w najbliższym nawet otoczeniu, dlatego tu ograniczymy się do fittingów hydraulicznych: przyjmiemy, że zaślepka stalowa to element z gwintem wewnętrznym, zamykający wyloty króćców rurowych. Zaślepka taka ma kształt czaszy, kopułki, nasadki cylindrycznej lub sześciokątnej na rurę. 

Zaślepka stalowa zazwyczaj jest elementem uszczelniającym, pracującym pod stosunkowo niskim ciśnieniem, jako materiał wystarczy w zupełności żeliwo, w szczególnych przypadkach stal albo stal nierdzewna. Gwint najbardziej odpowiedni to walcowy Rp ( BSP Rp ), zależnie od gwintu króćca inny stosowny.

I tu znowu grupa elementów zaślepek do wysokiego ciśnienia wg amerykańskich norm , w klasach ciśnieniowych 2000, 3000, 6000, do - uwaga - spawania w klasach 3000, 6000, 9000, z materiałów wysokowytrzymałych do pracy w podwyższonych temperaturach jak A105 lub w niskich jak A350 LF2 albo z innych specjalnych, nie wykonywanych seryjnie, materiałów. Z tym, właśnie z tym, że te elementy amerykańskiego standardu nie do końca właściwym jest nazywać zaślepkami, w szczególności złączki do spawania bardziej odpowiednio wypadałoby zaklasyfikować jako dna ( potocznie ze względu na rozmiary - denka ). Uznaniowo można dopuścić nazewnictwo dwojakie, w zależności od konkretnego zastosowania.

                               

                    Zaślepka BSP wysokociśnieniowa                           Zaślepka NPT sześciokątna nierdzewna   

Słowo o zaślepkach hydrauliki siłowej: pierwsza rzecz to nakrętka zaślepiająca, z uszczelką, a druga rzecz to złączka do zaślepiania gniazd (portów) ze stożkiem zaciskowym - taka zaślepka może być skompletowana z nakrętką dociskającą. Pierwsza i druga zaślepka z gwintem metrycznym, BSP, UNF, ORFS … , stożek zaciskowy z kątem 24° albo w przypadku normy JIS 37° .

   

                Zaślepka metryczna                               Zaślepka socket weld                          Zaślepka żeliwna

Aha, termin zaślepka używany jest czasem, może nie całkiem poprawnie ale w zgodzie z funkcją, w odniesieniu do korka.

Zaślepka z tworzywa sztucznego z powodu nieskończonej liczby wariantów nie znajdzie swojego opisu w tym omówieniu.